Sunday, September 8, 2013

Tony Blair To'o Timor-Leste “Koalia Projektu ZEESM”


Jornal Nacional Diario
Sesta-feira, 16 Agusto 2013


Tony Blair Hasoru Xanana-Mari
“Koalia Projeitu ZEESM”

Eis Primeiru Ministru Englatera, Anthony Charles Lynton Blair ‘Tony Blair’ kinta (15/8) vizita Timor-Leste (TL) hodi hasoru malu ho Primeiru Ministru aktual, Kay Rala Xanana Gusmao no eis Primeiru Ministru, Mari Alkatiri.

Vizita Tony Blair nian mai Timor-Leste hodi hametin komitmentu kooperasaun pais Englatera ho Timor-Leste ba Zona ekonomia Espesial de Merkado Timor-Leste (ZEESM-TL) nebe projecto piloto sei hala’o iha enclave Oecusse.

“Eis Primeiru Ministru Tony Blair rona mos informasaun kona ba programa Oecusse ninian e nia hakarak hatene tan halo nusa mak bele koopera hamutuk ninia team ho hau nia team para koopera hodi ajuda hala’o programa ne’e ba oin, ajuda atu iha nivel internasional i buka tan investidores para hala’o programa ne’e,” Eis PM, Dr. Mari Alkatiri relata asuntu ne’e ba Jornalista sira Kinta (15/8) iha Timor Plaza, Dili hafoin sorumutu.


Alkatiri informa liu tan katak, ekipa ida husi eis PM do reino Unido da Gra Bretanha, Englatera iha tempu badak sei mai Timor-Leste hodi servisu hamutuk ho ekipa husi Eis PM ba asuntu ZEESM.

“La kleur tan ninia ekipa ida sei mai iha Timor-Leste sira sei loke sira nia office iha ne’e, entaun nia (Tony-red) dehan pronto para ninia ekipa ne’e atu servisu hamutuk ho hau nia rasik para atu halao servisu ne’e ba oin, Tony Blair hateten ida ne’e nia (Tony-red) team sei mai para haree halo nusa mak it abele servisu hamutuk, naturalmente laos deit ba Oecusse Timor Leste ba rejiaun halo nusa mak bele servisu ona,” haktuir Alkatiri.

Iha parte seluk, Eis Primeiru Ministru Tony Blair hafoin hasoru malu ho Primeiru Ministru Xanana ba Jornalista sira katak, Governu Englatera pronto apoiu Timor-Leste iha area infraestrutura.

“Inkontru ho Primeiru Ministru Xanana Gusmao, ita koalia kona-ba koperasaun entre nasaun rua ne’e, li-liu kona ba dezenvolvimentu area infraestrutura, atu ajuda povu nasaun Timor-Leste, ho ninia potensial ne’ebe barak tebes,” dehan Tony Blair ba jornalista sira hafoin halao inkontru ho Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao iha salaun inkontru Ministeriu Financas.

Tony Blair hatutan, sorumutu ho Primeiru Ministru Xanana Gusmao ne’e, koalia kona ba koperasaun dezenvolvimentu iha area infraestrutura, ida ne’e lao ona iha prosesu ida, entre Timor-Leste ho Englatera hodi bele ajuda Timor-Leste iha area oi-oin.

Toni Blair haktuir, Governu Englatera sei servisu hamutuk iha area oi-oin, hodi dezenvolve area sira ne’e tuir mundu ohin loron.

“Ita iha ona idea atu halo buat ruma iha Timor-Leste nee, tanba iha ona ideia, tenki halo tuir idea sira ne’e atu halo buat hotu, ba interese nasuan nian,” afirma Tony Blair.

Aleinde ne’e mos Eis Primeiru Ministru Englatera ne’e mos esklarese katak, importante ba Timor-Leste hein atu tama ba ASEAN, atu bele hetan koneksaun ASEAN sira seluk iha mundu.

Kona ba investedor sira nebe atu investe iha ZEESM-Oecusse ne’e, Dr. Mari Alkatiri seidauk bele fo sai ba publiku konaba investedor hira mak atu mai investe.

“Hau seidauk bele hateten investidores hira, por que hau sei konseilhu servisu nafatin ho Governu para atu aprova leis ba atu halao prosesu ne’e lao ba oin, hau fiar katak bainhira governu, Parlamentu aprova leis, entaun ita bele lao duni ba oin,” Afirma Alkatiri.

Iha oportunidade ne’e mos nia haktuir katak, iha fulan ne’e nia laran nia sei ba Singapura no Macau, tanba hetan konvite hodi halo aprezentasaun ba projeitu Master Plan ne’e.

Friday, September 6, 2013

Xanana Gusmao: “Bispo Sira Tenki Lao Haree Povu Nia Terus, Labele Moris Hanesan Liu Rai”


Jornal Nacional Diario
Tersa-feira, 13 Agusto 2013


PM Xanana Gusmao:
“Bispo Sira Tenki Lao Haree Povu Nia Terus, Labele Moris Hanesan Liu Rai”


Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmao husu ba Bispo sira  hotu atu labele hanoin atu moris hanesan liu rai, maibe tenki lao ba haree mos povu nia terus.

“Hau admira teb-tebes Papa Francisco, nia ba Brazil hasoru Bispo sira koalia ba Bispo sira nune’e, imi nudar Bispo no Cardinais labele hanoin katak, imi ne’e moris hanesan liu rai,” esklarese PM Xanana Gusmao ba Jornalista sira, Kinta (08/8) iha Aeroportu Internasional Nicolau Lobato, Comoro, Dili.

Xanana hata’an hatun tiha hanoin sira ne’e hodi la’o ba hare sarani sira nia terus, sela’e hatais hotu kapa’as halo deit misa no rona deit konfesa iha igreiza, ida ne’e la dun diak.

“Hau hanesan fens bo'ot ida husi Papa Francisco, para dehan mos ba igreija katak, hatun a’an hodi ba to’o iha povu nia le’et se la’e ita mak moris a’as liu tiha iha ne’e,” Afirma Xanana.

Tanba tenke rai kedas iha tempu ida, hodi buka revolusaun iha fatin hotu-hotu, no sira ne’ebe kaer ukun ne’e tenke haraik an hodi hare povu nia moris diak. Tenki hatun an hodi rona povu nia hanoin, no rona mos povu ninia terus iha kraik ne’eba, dehan Xanana.

“Se lae povu iha kraik ne’eba terus no sofre hela, maibe ema ida nunka atu tu’un to’o iha ne’eba hodi rona sira nia halerik,” katak Xanana.
 

Xanana haktuir tan katak, tenki buka atu hasai desizaun husi ita nia an rasik lebel tur hodi rona deit, ema mai lolos osan oituan, yes man hela deit.

Tanba ne’e xefe do Governu ne’e afirma, tenki bok an duni, atu nune’e labele tane liman bei-beik ba ema seluk hodi supa bebeik TL nia riku soin ba hotu.

Monday, July 29, 2013

The Australian Embassy: Public Tender for Motorbikes



Public Tender for Motorbikes

The Australian Embassy in Dili is selling five (5) motorbikes by public tender.

Motorbike 1. Honda Revo, 2010
Motorbike 2. Yamaha Mio, 2011
Motorbike 3. Honda Mega Pro, 2008
Motorbike 4. Honda Revo, 2009
Motorbike 5. Yamaha Mio, 2009

The tender will commence on Thursday 1 August 2013, with a closing date of Friday 9 August 2013. Bids for the motorbikes must clearly indicate which motorbike the bid is for and include details of person bidding and amount offered. Bids must be submitted in a sealed envelope and deposited in the tender box located at the reception of the Australian Embassy.

Viewing of the motorbikes will only be available on Thursday 1 and Friday 9 August 2013 from 11:00AM- 11:45AM.






Friday, July 12, 2013

JSMP Husu Lori Eis Sekjer PN Ba KAK

Jornal Nacional Diario
Terca-feira, 02 Julho 2013
 
Judisial Sistem Monitoring Programe (JSMP) husu, atu lori eis sekretariu Jeral (Sekejer), Parlamentu Nasional (PN), Joao do Amaral ba Komisaun Anti Korupsaun (KAK) atu halo investigasaun, tanba deskonfia halo korupsaun.
 
Kestaun ne’e, relasiona ho deklarasaun politika husi Partidu Politika FRETILIN katak, relatoriu Kompania Internasional Independente, Delloite, tinan 2009 to’o Junu 2011, hetan defisiensia barak kona ba lalaok prosediementu no sistema kontrolu internu aprovijionamentu Parlamentu Nasional (PN) ne’ebe iha indikasaun korupsaun sistematizadu. 
 
Diretur JSMP, Luis de Oliveira Sampaio hateten, Eis Sekretariu jeral PN Joao do Amaral ne’ebe durante ninian mandatu, diskonfia halo korupsaun. 
 
“Hau hanoin ne’e tenki lori ba KAK atu halo investigasaun, atu klarifika iha dadus ou faktus ne’ebe mak sufisiente, tamba ami fiar iha instituisaun sira ne’ebe mak tutela, instituisaun sira ne’ebe mak sai nain ba kazu korupsaun tenke lori ba KAK halo investigasaun,” hateten Direktur JSMP Luis Oliveira, ba Jornalista sira, iha Salaun Delta Nova, Sesta (28/6).
 
Nia mos husu atu lori dadus ba aprejenta iha Komisaun Anti Korupsaun hodi halo investigasaun atu hare elementu kriminal ba kazu ne’e prienxe entaun sei lori ba Ministeriu Publiku atu kontinua halo investigasaun hodi hare nia merese duni lori ba Tribunal ka lae. 
 
“Ita tenki tau fiar ba ita nia instituisaun Polisia, KAK, atu halo investigasaun tanba seidauk klaru, alegasaun ne’e los ka lae, maibe investigasuan mak sei determina kazu ne’e los ka la los alegasaun ne’e iha faktus ka laiha faktus,” hateten Luis.
 
Antes ne’e, Esi Sekretariu jeral PN Joao Rui Amaral hateten, durante nia mandatu tinan 5 resin nia parte halo tuir deit regulamentu servisu Sekretariu Jeral PN nia.

Sunday, May 26, 2013

ALFeLa: Vacancy Announcement - Management Advisor

Asisténsia Legál ba Feto no Labarik 
 (ALFeLa)
 
Vacancy Announcement

Management Advisor
 
Timorese Women and Children’s Legal Aid Service - Asisténsia Legál ba Feto no Labarik (ALFeLa)

Location: Dili, Timor-Leste

Contract Duration: 6 months with potential to extend pending funding

Applications Close:  7 June 2013

1.            Background ALFeLa

ALFeLa was established as an independent not-for profit NGO in January 2013.  Our mission is to support women and children in Timor-Leste to access a fair formal justice system through: legal aid, community legal education and advocacy.  Our vision is to ensure that all women and children in Timor-Leste are able to access a formal justice system which is fair and without discrimination.  ALFeLa’s core work involves the provision of legal assistance to women and children victims of domestic violence, sexual assault and child abuse.

While ALFeLa has only recently become an independent organisation, we have existed since 2005 as a transitional unit called the Victim Support Service (VSS) under the supervision and management of another well known Timorese NGO the Judicial System Monitoring Programme (JSMP).

In that time we have:

·      Provided legal aid to over 1234 victims of gender-based violence and domestic violence.

·      Extended the legal aid service to assist clients across all 13 districts of Timor-Leste.

·      Played an instrumental role in the establishment of referral networks at national and district levels between service providers.

·      Worked as part of a civil society and government network to lobby for the passing of the Law Against Domestic Violence.

·     Worked as part of the technical drafting committee to prepare the National Action Plan on Gender-Based Violence, which has now been passed by the Council of Ministers.

·    Increased awareness of the rights of victims of gender based violence through the provision of community legal education and dissemination of information.

ALFeLa has 25 staff and four offices based in Dili, Suai, Baucau and Oecusse. With support from donors such as Australian Aid, UNICEF, UNFPA and HIVOS we implement access to justice projects across Timor-Leste’s 13 districts providing legal assistance to poor and vulnerable women and children, particularly victims of sexual assault and domestic violence.

ALFeLa is recruiting a Management Advisor to support its Management Team in implementing ALFeLa’s programs and ensuring ALFeLa’s long term organizational sustainability.

2.            Job description – Management Advisor

The Management Advisor will work closely with ALFeLa’s management team including the Director, Program Manager and Finance Manager to provide support in relation to:

·      Program management including monitoring expenditure against budgets, ensuring that ALFeLa meets donor commitments, ensuring that ALFeLa delivers high quality programs and designing and implementing effective monitoring and evaluation mechanisms;

·      Project design, identifying appropriate funding sources, approaching potential donors and grant writing;

·  Management of ALFeLa human resources including development and implementation of policies and procedures with respect to recruitment, staff performance appraisals, capacity building, contracts, disciplinary measures and management of staff salaries and benefits;

·   Ensuring strong governance systems within ALFeLa including compliance with ALFeLa constitution, regular board meetings and reports, preparing annual report, establishing clear membership policies and holding second annual general meeting of ALFeLa; and

·      Technical skills in relation provision of legal assistance to vulnerable women and children or other relevant technical skills such as social work, gender or child rights.

The Management Advisor  will be supervised directly by ALFeLa’s Director Merita Correia.  The advisor will be based in Dili, Timor-Leste but must be willing to also work as necessary in district offices.

3.            Remuneration

The advisor will be paid a monthly salary to be negotiated with ALFeLa.

The advisor will also be entitled to benefits as provided for in the Timor-Leste Labour Code including an annual allowance, separation pay, sick leave, annual leave and special leave.

The advisor will be provided a communications allowance for telephone calls and will be reimbursed for work-related travel expenses.

4.            Selection Criteria

a.            Experience

It is expected that the advisor will have:

·      Demonstrated experience in program design and grant writing for non-for-profit organisations including preparation of budgets;

·   Demonstrated experience in program management, including monitoring budget expenditure, donor reporting, monitoring and evaluation;

·      Demonstrated work experience in legal, gender and/or human rights programs;

·      Experience in the provision of training and capacity building in a cross-cultural context;

·      Demonstrated commitment to human rights, particularly the rights of women and children;

·    Knowledge of the history and conditions in Timor-Leste, including as they relate to gender equality, the formal justice sector and capacity within local civil society organisations.

b.            Education

The advisor should have a bachelor’s degree in law, international or community development, social sciences or international relations

c.            Skills

The advisor is expected to have the following skills:

·      Strong verbal and written communication skills in English with Tetum or Bahasa Indonesia a definite advantage;

·      Good written and oral analytical skills;

·      Excellent interpersonal and cross-cultural skills;

·      Demonstrated organizational abilities; and

·     Computer proficiency in word processing (Word), spreadsheets (Excel), powerpoint, email.

5.            How to Apply

To apply for this position applicants should send their CV and references together with a cover letter explaining how they meet the selection criteria to:

Lisa Mortimer, Advisor ALFeLa, lisa.mortimer@alfela.tl

Merita Correia, Director ALFeLa, merita.correia@alfela.tl

Any queries in relation to this position should be directed to Lisa Mortimer at the above email or by telephone +670 7760 9994.


Monday, May 6, 2013

Novo Turismo Resort & Spa - Vaga Servisu: Departamento F&B Ba Servico

NOTICIA DIAK BA TIMOR OAN HOTU

 

“Novo Turismo Resort & Spa” – Marka original foun foun, nebe servisu hamutuk ho The Bulakan Bali iha jestaun, situadu iha area Bidau Lecidere, Dili, Timor-Leste, loke vaga servisu Hotelaria ba pozisaun oin-oin, komforme rekizitus tuir mai ne:  

 

Jeral:
  • Foin sa’e, enerjetiku no dinamiku, ho idade minimal tinan 20 no maximal tinan 45.
  • Konfidente, sinseru, hanoin pozitivu no kaer-metin orientasaun ho preparasaun servisu ba hospede.
  • Domina lian ingles iha kolia / oral ho hakerek;
  • Preferivel bele koalia lian Tetum no / ka koalia lian Portugues
  • Ba kna’ar pozisaun Xefe husi Departamentu / Chefe de Departamento iha esperiensia hala’o kna’ar ne’e, minimu tinan 2 ho hetan ona esperiensia kona ba loke Hotel foun.
  • Nakloke ba ema formadu sira husi eskola hotelaria
Termu aplikasaun:
  • Rekerimentu
  • Korikulum Vitae (CV)
  • Foto atual (3x4) tahan 2 (rua)
  • Sertifikadu abilitasaun literaria
  • Atestadu mediku
  • Atestadu lala’ok diak husi autoridade kompetente
  • Kartaun Eleitoral / Bilhete de Indentidade (BI) / Passaporte
Favor hatama dokumentus hirak ne’e ho kodigu pozisaun nebe’e ita hili diretamente ba iha Eskritoriu Grupo Media Nacional, Fomento, Bebora, Segunda to’o Sexta, horas, dader tuku 8:00 to’o lokoraik tuku 17:00. Ka kontaktu numeru telemovel ho: 77511111
Vaga konkursu hirak ne’e nakloken ba publiku hotu durante semana rua (2) nian laran, sura hahu husi publikasaun avisu ne’e.
Departamento F&B Ba Servico: (F&B)
  1. Jerente FB
  2. Sekretário FB
  3. Garsom / Bartender
  4. Garsom/Garsonete / Waitress
  5. Supervisor Banquet
  6. Supervisor ba Restaurante

 JND de 2 de Maio, 2013 

Sunday, April 21, 2013

FRETILIN No PD Konkorda Remodela Membrus Governu Bloku Koligasaun

Img. Src.: umafukun.com

Jornal Timor Post
Kuarta-feira, 09 Janeiru 2013


“Deputadu FRETILIN Ho PD Konkorda PM Xanana Halo Remodelasaun”


Husi Uma Fukun Parlamentu Nasional (PN), Deputadu husi Bankada Opozisaun, FRETILIN, Inacio Moreira, konsidera membru Governu barak mak laiha kapasidade maibe kontinua okupa fatin iha V Governu Konstitusional.

“Haree husi referensiade faktu ne’ebe membrus governu sira hatudu ona, ha’u hanon diak liu PM tenki halo remodelasaun ba iha gabinete bloku nian, nune’e bele tau duni ema ne’ebe iha responsablidade para halo servisu ho diak, maibe ne’e dezafiu ba PM Xanana Gusmao,” dehan deputadu Inacio Moreira ba TP iha PN, Tersa (08/1).

Entertantu, iha tempu hanesan, deputadu husi bankada Partidu Demokratiku Virgilio Hornai, hateten, remodelasaun depende ba Primeiru Ministru Xanana Gusmao, tanba nia hanesan Xefe Governu, karik ida ne’e akontese duni, PM Xanana tenki koordena ho membru Bloku Koligasaun sira antes foti desizaun.

“Pessoal ba hau, konkorda PM Xanana halo remodelasaun, nune’e, hasai tiha membru governu ne’ebe laiha kapasidade, maibe, antes situasaun nee akontese, PM Xanana tenki koordena ho bloku koligasaun sira para bele salva guarda nasaun,” Hornai hatutan.

Sunday, March 10, 2013

Timor Post: Jogu Ilegal Buras Iha Bidau

Img source: arizonafoothillsmagazine.com


Jornal Timor Post
Kinta-Feira, 03 Janeiru 2013


“Jogu Ilegal Buras Iha Bidau”





Maske despaisu husi Primeiru Ministru Kay Rala xanana Gusmao atu taka jogu illegal hanesan Bola Guling, Slop Mesin no seluk tan, maibe jogador sira kontinua hala’o aktividade jogu illegal iha Bairu-bairu.


Hanesan realidade hatudu malorek iha Aldeia Massau, Suku Bidau ne’ebe durante ne’e hakribi tebes buat ida jogu illegal hirak ne’e, durante iha loron boot natal no tinan foun liu-ba ne’e sira hala’o jogu bola guling iha tempu kalan-kalan.


Tuir observasaun Diariu Timor Post, foin lalais ne’e, oknum Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) mos partisipa hodi kontribui ba atividade jogu illegal ne’e.


Fonte kredivel ida ne’ebe la fo sai nia naran ba jornalista Timor Post katak, Jogu Bola Guling nee foin maka mosu mai iha loron bo'ot festa Natal no Tinan Foun ne’e, inklui iha hader mate-uma ida iha Aldeia Massaur.


“Joga bola gulin ne’e loke besik seman rua ona,” fontes ne’e ba Timor Post iha nia hela fatin, Masaur, Domingu (29/12).


Nia haktuir, iha tempu kalan parte Polisia mai halo patroli, maibe la iha reasaun atu kaptura jogador sira hodi hapara atividade ilegais ne’e.


Tanba ne’e, nia deskonfia oknum PNTL balun bele hetan amplop husi jogador sira karik.


Nune’e mos, xefe Aldeia Massaur, Armindo, katak, nia parte la rekonese jogu Bola guling ne’ebe loke iha aldeia refere.


“Bola guling ne’e hau mos la-dun hatene no antes ne'e hau dehan ba sira atu hapara tiha, maibe agora kontinua nafatin,” nia afirma.


Tuir nia, jogu Bola guling ne’e bele fo impaktu ba labarik ki'ik sira nia futuru, tanba hakarak hanoin deit mak jogu no haluhan tiha estuda. No ba ema bo'ot sira wainhira hodi osan ba joga lakon hotu fila fali ba uma bele hamosu lalais violensia domestika.


Tanba ne’e, nia husu ba Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) atu hapara no prende hotu ekipamentu jogu nian, tanba agora jogu illegal buras maka’as iha merkadu no bairu sira iha kapital Dili.

Saturday, January 26, 2013

Hahalok Ukun Na’in Balun Anti Kristu Para Iha Becora No Gleno

Image: fmatin.org

Jornal Timor Post
Kinta-Feira, 03 Janeiru 2013

Don Basilio:
“Hahalok Ukun Na’in Balun Anti Kristu Balun Atu Ba Para Iha Becora No Gleno”


Bispu Dioseze Baucau Don Basilio do Nascimento kritika ukun na’in balun ne’ebe anti Kristu nia hanorin hodi na’uk estadu nia osan. “Ita boot sira rona iha Televizaun no lee iha Jornal katak ita nia….. (ukun nain) hirak ne’e balun komesa para iha Becora e balun atu ba para iha Gleno, ohin iha Segunda leitura ne’e ita rona kona ba anti kristu katak, ema hotu ne’ebe nia hahalok kontra Jesus Kristu nia hanorin,” dehan Don Basilio iha omilia misa kalan tinan foun no tuan fahe malu iha igreija Parokia Vila Nova Baucau (31/12).


Bispu Dioseze Baucau ne’e hatutan katak, buat ida sala ne’e ita la moe ona atu halo sala, ita la moe ona atu hakribi buat ne’ebe kontra maromak nia ukun fuan, hafoin buat ne’ebe halo ita la moe liu ne’e mak hafoin sala ne’e mos ba komunga hanesan lia la kona, nauk, oho, hasai estadu nia osan, ba tama ema nia uma, ba adau ema nia fen ou laen, halo abortu, hadau ema nia sasan, du’un matak ema, bosok tun bosok sa’e, oin buat hirak ne’e la’os ona sala.


Amo Basilio hateten tan katak, buat hotu ne’ebe mak halo ita hanoin oituan ne’e maka, ita nia ema boot sira, mos dala barak sira halua tiha katak, sira mos ema, sira mos iha responsablidade ukun nian, los duni maibe sira mos iha responsablidade hodi sai ezemplo moral nian ba ema seluk, los duni ita hotu mesak fraku buat ida sala, no tensaun ne’e ita hotu iha, maibe hanoin katak ita tur iha fatin balun ita tenki hatene sukat ita nia an, atu buat ne’ebe ita hateten labele sai hanesan liafuan mamuk. 


“Hau inves kritika seita sira, hau halo pregunta bah au nia an rasik hanesan Bispu, hau amu lulik tinan 36, besik tinan 40 hau Bispu tinan 16, iha hau nia vida hau hanorin ema lubuk ida, fo kaben ema lub uk ida, fo krisma ema lubuk ida, hau husu bah au nia an, hau hanoin saida bah au nia ema hirak ne’e atu bainhira ema mai doko oiruan deit, fiar katoliku semo lakon hotu,” dehan Amo Basilio ba sarani sira kuaze atus lima resin ne’ebe tuir misa kalan.


Nune’e Amu Bispu dehan, oinsa mak imi eduka imi nia ema sira konaba fiar, oinsa mak imi eduka imi nia oan sira, oinsa mak imi eduka imi nia povu, imi nia uma kreda hodi fiar iha Jesus Kristu, anti kristu sei mai bei-beik, anti kristu sei iha fatin hotu-hotu, maibe mos ita nain Jesus Kristu husik hela nia dutrina ba sarani sira hodi halo tuir.


Entertantu, misa kalan ne’e to’o fahe malu, sitiuasaun enjeral iha
kalan to’o dadersan lao normal, la iha akontese ruma tanba misa refere hetan seguransa husi parte kompotente inklui kontribuisaun husi sarani katolika baucau nian.

Friday, July 27, 2012

Governu Gusmao Lá Konsege Ezekuta OJE 2012 to'o 100 Porcentu


Jornal INDEPENDENTE
Kuarta, 13 Juñu 2012


"Governu Foin Gasta OJE U$431 Millaun"

Organizasaun naun Govermental Luta Hamutuk la fiar Governu sei ezekuta Orsamentu Jeral Estadu (OJE) to’o porsentu 100, tanba tuir relatoriu primeiru Trimester governu nian, foin gasta millioens U$431,000,000.00 resin Dolar Amerikanu.

OJE 2012, hamutuk Billiaun U$1,674, 129,352.00, mandatu Governu Aliansa Maioria Parlamentar (AMP) sei remata iha loron 7 fulan Agostu, tinan ida ne’e.

Vise Diretur Luta Hamutuk, Joaozito Viana, hateten, orsamentu ne’ebe maka oras ne’e dadaun iha prosesu komitmentu (asina kontratu atu ezekuta) maka millioens 72,930,641.47 no obrigasoins hamutuk millioens U$352,724,180.37. Ho ida ne’e,  ezekusaun Orsamentu Jeral Estadu 2012 foin atinji porsentu 26.

Ho volume orsamentu ne’ebe gasta ona, Luta Hamutuk (LH) konsidera Governu husu osan bo'ot maibe lá iha kapasidade atu ezekuta.

"Iha tempu kampaña sira komesa tanis ho komunidade sira katak povu susar duni, maibe sira lá hatene katak orsamentu tinan ida ne’e U$1,674,129,252.000 bele rejolve povu nia problema," dehan Vise Diretor Luta Hamutuk, Viana, bá Jornalista sira, Tersa (12/6), iha nia servisu fatin, Mandarin, Dili.

Nia (Joaozito-red) mos hateten," Ami lá fiar sira sei ezekuta diak to’o porcentu 100, sei ezekuta deit to’o porsentu 100 ne’e fakar saugate deit, Ministru sira maka sei goza, kontrator sira maka sei goza,"nia dehan.

Nune’e mos, Peskizador La’o Hamutuk, Charles dehan, orsamentu ne’ebe maka governu lá konsege ezekuta tenki fila bá kofre do estadu. Atu avita osan ne’e labele gasta saugate, peskizador ne’e dehan, Governu labele kria planu emerjensia ruma hodi ezekuta lalais osan ne’e, tanba sei lá iha nia sustentavel.

Membru Governu Halo Kobransa Ilegal Bé-Mo'os Bá Komunidade Comoro


Notisia Husi TVTL
Domingu Kalan, 17 Junu 2012

Povu Halerik Bá Bé-Mo'os
"Membru Governu Halo Kobransa Ilegal, Komunidade Sai Vitima"

Uma kain hamutuk Hitu-Nulu (70) resin iha bairu Moris Foun, Suku Comoro, tinan 2 resin lá hetan asesu bá bé-mo'os. Komunidade Moris Foun husu bá governu atu rejolve situasaun ne'e.


Problema bé-mo'os kontinua sai problema bá komunidade iha kapital Dili. Ne'e maka realidade populasaun Comoro, Agustinho Pereira, komunidade lokal hateten, problema ne'e sira infrenta kleur ona maibe to'o oras ne'e seidauk iha solusaun. Nia (Agustinho-red) mos hatutan agora dadaun ne'e sira aproveita deit bé-mota hodi responde sira nian necesidade lor-loron nian no dala ruma sira mos tenki sosa bé-mo'os ho presu U$25.00


"Durante ne'e komunidade sira kuru bé'e iha mota, dala ruma kompañia sira mai fa'an maka ami sosa," dehan Agustinho.

Nune'e mos ekipa SAS mai promete no kada uma kain tenki selu U$55.00 komunidade lokal sira halo tuir no selu tiha maibe to'o oras neé lá iha rezultadu.

"Ami uma kain ida selu U$55.00, ami selu tiha hotu iha ne'e, bé'e maran ami bá fo hatene SAS dehan ami selu ne'e ilegal fali ona, nune'e mos ami dehan bá sira, sira bá haruka ami selu ne'e tamba sira uza kareta estadu (Kareta SAS)," dehan nia ho tristeza.

Governu AMP Lá Selu Estudantes Medicina Baucau Durante Fulan 6


Notisia Husi TVTL
Sesta Kalan, 15 Junu 2012

Ministeriu Saude Lá Tau Atensaun
"Estudante Medicina Halerik Tamba Fulan 6 Lá Simu Subsidiu Husi Governu"

Estudante Medicina ne’ebe koloka iha Distritu Baucau lamenta ho sira nian subsidiu fulan Ne'en (6), ne’ebe seidauk simu. Estudantes sira husu bá Ministeriu kompotente atu rejolve lai-lais kazu ne’e.

Estudante Medicina ne’ebe kolokante iha Hospital referensia Distritu Baucau, lamenta no preokupa ho subsidiu ne’ebe sira simu husi governu tamba fulan 6 ona maka estudante sira l
á simu sira nian subsidiu.

Estudante hirak ne’e hateten katak, konsekuensia husi atrazu simu subsidiu ne’e difikulta sira atu hola sira nian necesidade primarias, inklui aluga uma no foto kopia material ne’ebe sira simu iha sala laran.

"Fulan 6 ona ami l
á simu osan, ami senti preokupa lo'os tamba ami iha ne’e balun aluga uma, be'e-hemu mos sosa hotu entaun fulan 6 ami lá simu osan, ami preokupa los," dehan estudante ne’e.
 

Iha fatin hanesan, Estudante Migel Vitor, husi Distritu Manatuto mos lamenta ho falta mobiliaria eskolar ne’ebe lá favorese sira nian aprendizaen.

Thursday, July 26, 2012

Governu AMP Abandona Futuru Estudantes EP Acalay Tu'ur Iha Rai


Jornal INDEPENDENTE
Kuarta, 06 Juñu 2012
 

“Tinan 5, Estudante EP Aculau Tu’ur Iha Rai” 


Tristeza bo’ot bainhira Professor nain rua (2) deit bele hanorin alunus hamutuk 300 kada loron.

Diretor Eskola Primaria Norema, Agustinho Soares, hateten, durante tinan  lima (5) ona sira nia eskola iha deit maka hanorin alunus hamutuk nain 300. Eskola Primaria ne’e eziste iha Suku Aculau Sare, Sub-Distritu Hatulia, Distritu Ermera.

Volontariu iha eskola ne’e hamutuk nain 4, maibe sira lá aguenta no
  sai husi eskola tanba tinan 5 ona lá simu salariu no Ministeriu Edukasaun lá konsidera hodi foti sira hanesan funsionariu.

“Ami hakarak labarik sira ne’e sai matenek, maske hela iha area
  rurais, maibe susar tamba iha deit professor nain rua deit, labele atende alunus 300,” hateten Agustinho bá INDEPENDENTE foin lalais ne’e, iha Asulau Sare, Distritu Ermera.

Eskola ne’e mos hasoru difikuldade fasilidades lá iha hanesan uma a’at,
  kadeiras no meza lá iha.

Tanba ME lá atende difikuldade ne’e, estudante sira tuir prosesu
aprendizazen ho tu’ur iha rai.

Ne’e duni, nia parte husu bá Governu, liu-liu bá Ministeriu Edukasaun
  atu tau atensaun seriu bá problema, hodi bele rejolve lalais kondisaun eskola ne’e

Konstrusaun Sentru Elektrika Betanu Falhansu Governu Ho Kompañia


Jornal INDEPENDENTE
Kuarta, 06 Juñu 2012

“Governu - Kompañia Falha Iha Sentru Eletrika”

Organizasaun Naun Govermental (ONG), Lao Hamutuk (LH), identifika katak, prosesu konstrusaun Sentru Eletrika iha Betanu la’o tarde, laos
failhansu husi Governu deit, maibe husi parte rua ne’e hotu.

Diretor LH, Mericio Akara, hatutan, Governu mos hila parte iha failhansu
ne’e, tanba supervizaun lá du’un forte no lá akompaña hodi aselera lalais servisu bá konstrusaun, tanba Governu maka nain bá projetu, lolos Governu tenki forte bainhira implementador sira lá tuir prosesu kontratu halo intervensaun bele obriga.

“Governu fraku bainhira halo supervizaun no ladun brani atu hola 
medida ruma hasoru kompañia sira,” tenik Akara, iha nia servisu fatin, Dili horsehik.

Nia dehan, projetu ne’e Governu tau fiar bá kompania sira hodi kaer 
no lá liu husi prosesu tenderizasaun. Kompañia nia pozisaun atu hanesan ho Governu nia pozisaun, maka a’as tan nudar nain bá projetu, maibe, iha situasaun ne’e diferenti oituan, tanba kompañia senti nia a’an maka importante, tanba Governu maka presiza nia.

Falhansu ida husi kompañia maka, laos kompañia ida deit maka kaer 
projetu, maibe iha kompañia hat (4) maka kaer lisuk servisu ne’e, hanesan, Puria Karya (Indonezia), Warisilia (Italia), CNI22 (Xina) no kompañia lokal sira ne’ebe kaer husi veteranu, ne’e duni entre sira ne’e dada malu hela hodi halo atraza servisu ne’e.

Monday, May 21, 2012

Lasama Husu Urjenti Xanana Gusmao Bolu Atensaun Deputadus CNRT Lá Tama Servisu Semana 3


Notísia Husi TVTL
Segunda Kalan, 07 Maiu 2012



Deputadu CNRT Abandona Plenaria PN
“Lasama Husu Xanana Gusmao Fo Atensaun Bá Ninia Deputadu CNRT Hodi Priense Korum”

Prezidenti Parlamentu Nasional, Fernando Lasama de Araujo, husu orjenti bá lideransa masimu Prezidenti Partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmao, atu bolu atensaun bá membrus deputadus bankada CNRT, ne’ebe durante semana 3 lá marka audensia iha plenaria Parlamentu Nasional.


Durante semana 3 ona Deputadu bankada CNRT abandona sala plenaria, razaun sira sai husi fatin refere tamba lá konkorda ho alterasaun Lei Eleitoral bá Parlamentu Nasional, ne’ebe tau ona iha ajenda atu submete bá prosesu diskusaun.


Relasiona ho atetude Deputadu bankada CNRT ne’e, hafoin preside plenaria, Prezidenti Parlamentu Nasional, Fernando Lasama de Araujo, hateten, nia lamenta ho hahalok deputadus hirak ne’e, tamba ne’e nia husu urjenti bá Kay Rala Xanana Gusmao nudar lider masima bá Partidu CNRT atu bolu atensaun Deputadu bankada CNRT.


“Hau husu bá Prezidenti Partidu CNRT, (Xanana Gusmao) atu abiza nia-nian Deputadu sira atu prinese korum. Buat ida plenaria ne’e atu debate, iha balun vota kontra, iha balun abstensaun no balun vota afavor, ne’ebe hau lamenta tebe-tebes bá Deputadu sira (CNRT) lá marka prezensa,” dehan Fernando La sama.


Bá kestaun ne’e, Deputadu husi bankada FRETILIN, Inacio Moreira, hateten, ho aujensia Deputadu bankada CNRT ne’ebe abandona sala plenaria durante semana 3, hatudu katak, oras ne’e dadaun Parlamentu Nasional hahu tama ona bá faze krize Institusional.


“Lolo’os Parlamentu Nasional tama ona bá krizi Institusional, tamba Deputadu husi Governu ninia mak abandona fali e kuaze semana 3 ona, hau hanoin publiku tenki tau matan bá hahalok destindus Deputadu sira husi bankada CNRT ninian,” dehan Inacio Moreira.


Antes ne’e mos, Deputadu husi bankada CNRT, Vicente Guterres, liu husi konferensia da imprensa fo sai bá publiku katak, razaun sira lakohi partisipa iha diskusaun Lei refere, tamba se Lei ne’e aprova gasta orsamentu maka’as. 

Komunidade Fomentu II Konsidera CNRT Ho Motto BBM Ne'e Badinas Bosok Militante


Notísia Husi TVTL
Segunda Kalan, 07 Maiu 2012


Partidu Ne’ebe Koligasaun Iha AMP Fo Adeus Bá CNRT, Xanana Hamosu Moto BBM (Badinas Buka Militante)
“Komunidade Fomentu II Konsidera Konsolidasaun CNRT Ne’e Ho Motto BBM (Badinas Bosok Militante)”

Partidu CNRT hala’o konsolidasaun iha Suku Komoro, Aldeia Fomentu I no II, iha konsolidasaun ne’e, Prezidenti partidu CNRT, Xanana Gusmao, fo tomada de pose bá estrutura partidu nian antes tama bá eleisaun Parlamentar.


Konsolidasaun bá Partidu CNRT iha Domingu foin lalais iha Suku Komoro, ne’ebe partisipa husi militante no simpatizante hodi rona programa Partidu nian. Iha sorumutu ida ne’e Prezidenti Partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmao, hato’o bá militante sira katak, sei esforsu atu hadia povu nia moris maske oras ne’e partidus balun ne’ebe durante ne’e hala’o koligasaun ho CNRT hodi forma Governu, hato’o “Adeus” ba CNRT, maibe, CNRT kontinua esforsu atu hakbesik a’an bá povu hodi hato’o programa wainhira hetan konfiansa husi povu.


Iha oportunidade ne’e mos Prezidenti CNRT, Kay Rala xanana Gusmao, husu bá estrutura atu hatutan moto BBM (Badinas Buka Militante) nune’e bele garante CNRT manan iha eleisaun Parlamentar mai.


“Programa ita nian lalika koalia Door-to-door, maibe ita koalia de’it BBM (Badinas Buka Militante” ida ne’e mak ita halo door-to-door, ida ne’e mak ita halo to’o iha 7 Julhu ita sei manan no kaer ukun mesak, kuandu ita ukun mesak ita sei hadia diak liu tan, ita sei tuir programa ketak ida ne’ebe sei lá dada malu e sei lá dudu malu, ita dehan halo, halo dala ida, lá halo dala ida, ida seluk sai, ida seluk tama, hau senti katak povu bele hetan benefisiu diak liu tan,” deklara Xanana Gusmao.


Iha konsolidasaun Partidu CNRT ne’e konsege mosu deskontenti komunidade Aldeia Fomentu II, tamba konsidera Komisaun Organizadora lá fo sai los motivu husi serimonia ne’ebe atu hala’o, maibe bosok hodi dehan, Primeiru Ministru Xanana Gusmao, mai atu fahe ekipamentu ne’ebe uza hodi suru rai henek.


Bá kestaun ne’e, Xanana promete bá povu iha Mota Komoro, katak, Governu sei responde bá sira nia ezizensia iha tempu besik.

Sunday, May 20, 2012

OJETIL Kumprimisiu Reforsa Partidu Historiku FRETILIN Kaer Ukun Fali


Notisia Husi TVTL
Segunda Kalan, 07 Maiu 2012


OJETIL Kumprimisiu Reforsa FRETILIN
“Gregoriu Saldanha Deskorda Voatus Ne’ebe Dehan Nia Sai Husi FRETILIN”

Organizasaun Juventude Timor-Leste OJETIL, iha kumprimisiu atu reforsa Partidu Historiku FRETILIN, atu nune’e bele kaer ukun fila fali.


Liu husi reuniaun alargada, Domingu ne’e iha Taibesi, ne’ebe partisipa husi reprejetante OJETIL iha Distritus 13, Prezidenti OJETIL, Gregorio Saldanha, hateten katak, objetivu husi reuniaun ne’e atu konsolida OJETIL hodi reforsa politika Partidu FRETILIN.


Liu husi reuniaun ne’e korpu dirativu OJETIL sira mos hala’o avaliasaun kona bá politika no estratejia ne’ebe bele hametin liu tan unidade iha Partidu FRETILIN nia laran ne’ebe OJETIL hamahon a’an.


Iha reuniaun alargada ne’e ,Prezidenti OJETIL, Gregoriu Saldanha, mos deskorda ho boatus ne’ebe hateten katak, nia sai ona husi Partidu FRETILIN no Gregorio Saldanha hateten katak, FRETILIN maka organiza funu ne’e to’o Timor oan alkansa independensia no nia husu atu tenki kria harmonia iha partidu nia laran.


Iha fatin hanesan, Sekretariu Jeral OJETIL, Eladiu Faculto, hateten katak, FRETILIN konsege lori no organiza prosesu naruk durante rejistensia no iha faze foun FRETILIN mos hasoru dezafius barak iha Primeira Governasaun to’o ema seluk aproveita oportunidade ne’e hodi hamosu krize.


Faculto akresenta tan, husi reuniaun alargada ne’e, OJETIL sei deskute kona bá vizaun no misaun OJETIL nian atu fortifika FRETILIN bá eleisaun Parlamentar ne’e. 

Thursday, May 17, 2012

FRETILIN - CNRT Komunika Diak Ho PD Hare Situasaun Politika


Jornal INDEPENDENTE
Tersa, 08 Maiu 2012


“CNRT-FRETILIN Hahu Komunika Di’ak Ho PD”

Partidu Demokratiku (PD) pronto nafatin hodi hamutuk ho partidus politiku seluk, liu-liu partidu bo’ot hanesan FRETILIN ho CNRT hodi kaer ukun iha periodu 2012-2017.


Pozisaun ne’e PD foti bazeia bá informasaun formal no informal husi Partidu FRETILIN no CNRT bá lideransa PD nian kona bá lalaok Governu iha futuru.


Vise Prezidenti PD, Adriano do Nascimento, hateten, oras ne’e Partidu FRETILIN ho CNRT iha komunikasaun diak ho PD, relasiona ho eleisaun Parlamentar ne’ebe besik dadaun.


Nia dehan, iha komunikasaun laran Partidu ida-idak hatudu ninia vontade no sinal pozitivu atu hamutuk hari’i Governu.


“Ami iha komunikasaun diak ho Partidu FRETILIN no CNRT atu hare’e situasaun politika, tanba ho 26 Partidus, defisil atu Partidu ida manan absoluta hodi ukun,” deklara Adriano bá INDEPENDENTE horsehik iha PN.


Nune’e mos nia dehan, kuaze Partidu hotu liu-liu FRETILIN no CNRT inklui PD rasik sei hala’o koligasaun hafoin eleisaun, tamba PD rasik hakarak hare nia forsa hetan kadeira hira iha eleisaun hodi halo koligasaun bá kaer Governu. 

Estrada Foun Kapital Dili Komesa Naliun Ho Bé

Jornal INDEPENDENTE
Tersa, 08 Maiu 2012


“Bé Naliun Iha Estrada Foun Kapital Dili”

Bankada Opozisaun, FRETILIN, no Prezidenti Parlamentu Nasional, preokupa tebes ho kualidade estrada foun iha kapital Dili.


Estrada foun ne’ebe kompañia Concorcio Nasional Timor-Leste (CNT) halo iha kapital Dili bé komesa naliun wainhira udan bo’ot.


Aliende kualidade estrada, Bankada FRETILIN mos kontinua kestiaona maka’as bá projeitu eletrisidade, edukasaun ne’ebe gasta osan bo’ot maibe lá hatudu rejultadu pozitivu.


Deputadu husi bankada FRETILIN, Inacio Moreira, hateten, reabilitasaun iha kapital Dili kuaze laiha kualidade, tanba lá tuir estandar tekniku.


Governu ho kompañia sira halo, lá ho planu ruma hodi estraga imazen kapital nasaun ne’e.


Kona bá eletrisidade, tuir Inacio, katak, lamenta tamba ho orsamentu U$400 Milloens, hodi halo projeitu ne’e, fahe de’it bá kompañia sira maske lá tuir Lei.


Entertantu, Prezidenti Parlamentu Nasional, Lasama, husu bá orgaun kompotente atu halo kontrolu masimu atu projeitu ne’e fo duni benefisiu bá povu ki’ik, tanba nia lakohi osan hirak ne’e monu bá grupo ida nia interese.


“Hau hare’e ida bá simu projeitu, fo tutan bá ida seluk, depois iha tan kompañia seluk mak kaer tan, ne’e lalika halimar ho situasaun ida hanesan ne’e, tenke halo investigasaun,” deklara Lasama. 

Eskola Sekundaria 4 de Setembru Hasoru Problema Inundasaun Grave

Jornal INDEPENDENTE
Tersa, 08 Maiu 2012


“Inundasaun Halo Atividade 4 Setembru Paradu”

Eskola Sekundaria 4 de Setembru hasoru problema inundasaun grave (bé nalihun) iha sala eskola bainhira iha tempu udan.


Inundasaun ne’e, difikulta prosesu aprendizazen no estudantes sira tenki paradu.


Diretor eskola 4 de Setembru, Alberto da Costa Branco, dehan, iha tempo udan estudantes sira tenki haruka fila bá uma tanba iha eskola laran nakonu ho bé.


Eskola ne’e iha sala hamutuk 28, maibe sala estudantes 3 inklui sala Edifisiu eskola lá utiliza ho diak, tanba bé no tahu nakonu iha tempu udan.


Bá kestaun ne’e, tuir Diretor ne’e katak, ekipa Ministeriu Edukasaun identifika bei-beik ona maibe to’o agora seidauk iha asaun konkreta ida atu bele salva situasaun ida ne’e.